İran’a karşı savaş sırasında Azerbaycan’da faaliyet gösteren gizli “İsrail” birlikleri, geniş bölgesel konuşlanma ağı kapsamında görev yaptı.
Bir medya raporuna göre, “İsrail” son İran savaşı sırasında Azerbaycan’da özel kuvvetler ve Mossad unsurları konuşlandırdı. Ayrıca Irak, Birleşik Arap Emirlikleri ve Somaliland bölgesinde gizli askeri ve istihbari noktalar kurarak, İran’ın kuzey, güney ve batı cepheleri boyunca faaliyet göstermesine ve operasyonlarını İran topraklarının yüzlerce kilometre derinine kadar genişletmesine imkân sağlayan bölgesel bir ağ oluşturdu.
ABD merkezli CNN’in cuma günü yayımladığı ve operasyonların ayrıntılarına vakıf dört kaynağa dayandırdığı habere göre, bu güçler Azerbaycan’ın güneyinde, İran’ın kuzey sınırına bitişik bölgelerde faaliyet gösterdi. Bu noktalar, savaş sırasında saldırılara maruz kalan Tebriz kentine yaklaşık 60 mil mesafede bulunuyordu.
Kaynaklar, bu bölgelerde konuşlandırılan özel komando birliklerinin istihbarat toplama ve insansız hava araçlarını işletme görevleri yürüttüğünü, böylece savaş süresince İran’ın kuzeyine yönelik ileri bir gözlem noktası oluşturulduğunu belirtti.
Raporda, Azerbaycan’daki bu gizli konuşlanmanın münferit olmadığı, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri ve ayrılıkçı Somaliland bölgesi de dahil olmak üzere Orta Doğu’daki çeşitli ülkelerde bulunan daha geniş bir gizli üsler ağı kapsamında gerçekleştirildiği ifade edildi. Rapora göre bu ağ, İsrail ordusuna benzeri görülmemiş bir operasyonel menzil kazandırırken, İran’a komşu bazı ülkelerin de resmî bilgileri dahilinde ya da bazı durumlarda yetkililerinin bilgisi dışında operasyonların bazı yönlerini kolaylaştırdığı öne sürüldü.
Aynı kaynaklara göre, söz konusu noktalar başlangıçta askeri operasyonlar sırasında olası acil durumlar için destek ve kurtarma ekipleri olarak kuruldu, daha sonra ise bilgi toplama ve sahadaki operasyonlara destek sağlamak amacıyla gelişmiş istihbarat platformlarına dönüştürüldü.
Şihab'ın haberine göre raporda, bu konuşlanmanın İsrail’i aynı anda İran’ın kuzey, batı ve güney sınırlarına yerleştirdiği, bunun da İran içlerinde yüzlerce kilometre derinlikte operasyon yürütülmesini ve ülke içerisindeki çeşitli hedeflere yönelik saldırıların sürekliliğini sağladığı belirtildi.
Kaynaklardan biri, Azerbaycan’daki operasyon kapsamında onlarca özel kuvvet mensubu, hava indirme birlikleri ve Mossad unsurlarının görev yaptığını aktararak operasyonlar için yapılan hazırlık ve koordinasyonun boyutuna dikkat çekti.
İlk tepkiler kapsamında Azerbaycan’ın ABD Büyükelçiliği, “Azerbaycan topraklarının üçüncü ülkelere karşı operasyonlarda kullanıldığına dair temelsiz iddiaları kesin bir dille reddettiklerini” açıkladı. İsrail Başbakanlık Ofisi ve İsrail ordusu ise haberde yer alan iddialar hakkında yorum yapmayı reddetti.
Somaliland, Irak ve BAE’ye uzanan operasyon ağı
Rapora göre, Afrika Boynuzu’ndaki ayrılıkçı Somaliland bölgesi, İran’a yönelik uzun menzilli uçuşlarda İsrail uçaklarının muhtemel bir ara durak olarak kullanabileceği ilave bir nokta sağladı.
Haberde ayrıca, İsrail’in geçen yıl aralık ayında Somaliland’ı resmen tanıyan ilk ülke olduğu, Birleşik Arap Emirlikleri’nin ise Berbera kıyı kentinde geniş ticari ve askeri varlık bulundurduğu belirtildi. Bu durum, raporda bölgesel gizli konuşlanma ağının bir parçası olarak değerlendirildi.
Aynı bağlamda, İsrail ordusunun savaşın bir bölümünde Irak içinde iki gizli tesis bulundurduğu ve bu tesislerin gerektiğinde lojistik destek ile arama-kurtarma üsleri olarak kullanıldığı öne sürüldü. Buna karşın Irak ordusunun mart ayından bu yana ülkede izinsiz yabancı üs veya güç bulunmadığını açıkladığı hatırlatıldı.
Birleşik Arap Emirlikleri’nde ise savaş süresince gizli şekilde bir “Demir Kubbe” hava savunma bataryasının ve bunu işleten personelin konuşlandırıldığı iddia edildi. Abu Dabi yönetimi ise bu dönemde üst düzey İsrailli yetkililerin resmî ziyaretler gerçekleştirdiği yönündeki haberleri yalanladı.
Azerbaycan-İran sınırında operasyon
Rapora göre İsrail, Azerbaycan’ı yıllardır İran’la mücadele bağlamında stratejik bir ortak olarak görüyor ve operasyonun saha hazırlıkları savaşın ilk saldırılarından haftalar önce başladı.
Bilgi sahibi iki kaynağa göre, geçen ocak ayının ortalarında İran’da geniş çaplı iç protestoların yaşandığı dönemde Azerbaycan-İran sınırı boyunca gizli bir operasyon hazırlandı.
Operasyonun, sınır hattına dinleme cihazları ve istihbarat ekipmanları yerleştirilerek sonraki faaliyetler için altyapı oluşturmayı amaçlayan hazırlık niteliğinde bir adım olduğu belirtildi.
Bu operasyonun, İsrail’in ocak ayı ortasında gerçekleştirmeyi planladığı savaşın ilk saldırılarıyla eş zamanlı yürütülmesi öngörülüyordu. Ancak rapora göre ABD Başkanı Donald Trump son anda planı iptal ederek İran’ın “göstericileri öldürmeyi durdurmayı kabul ettiğini” duyurdu.
Buna rağmen İsrail’in daha sonra planını bağımsız biçimde uyguladığı, hayalet uçaklar ve özel birlikler kullanarak casusluk ekipmanları yerleştirdiği belirtildi. İsrail siyasi liderliğinin Washington ile Tahran arasındaki müzakere sürecinin başarıya ulaşmayacağı kanaatinde olduğu ifade edildi.
Rapora göre sınırdaki istihbarat noktası, İran’ın askeri hareketliliği ve hassas tesislerini izleme kapasitesini artırırken, olası füze fırlatmalarına karşı erken uyarı imkânı da sağladı.
Suikastlar ve karşılıklı saha gerilimleri
Kaynaklardan biri, Azerbaycan topraklarından yürütülen en önemli operasyonlardan birinin, geçen 4 Mart’ta İran Devrim Muhafızları İstihbarat Başkanı Rahman Mukaddem’e yönelik suikast olduğunu ileri sürdü.
Rapora göre İsrail, söz konusu İranlı yetkiliyi 2024 yılında ABD Başkanı Donald Trump’a yönelik suikast girişimi planlamakla suçlamıştı.
Ertesi gün Azerbaycan’ın Nahçıvan bölgesindeki bir havaalanı insansız hava araçlarıyla saldırıya uğradı. Saldırı maddi hasara ve yaralanmalara yol açtı.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, saldırının arkasında İran’ın bulunduğunu iddia ederek olayı “çirkin, korkakça ve utanç verici bir terör eylemi” olarak nitelendirdi. Tahran ise olayla herhangi bir bağlantısı olduğunu reddetti.
6 Mart’ta Azerbaycan güvenlik birimleri, Devrim Muhafızları’yla bağlantılı olduğu öne sürülen ve ülkedeki hassas altyapılar ile İsrail ve Yahudi hedeflerini hedef alan bir planı engellediklerini duyurdu.
Daha sonra İsrail, söz konusu operasyonun Mossad, İsrail ordusu ve iç istihbarat servisi Şin Bet tarafından ortaklaşa yürütüldüğünü kabul etti.
Stratejik ortaklık ve karşılıklı nüfuz
İsrail ile Azerbaycan arasında enerji, silahlanma ve istihbarat alanlarında yakın iş birliği bulunuyor. Bakü, İsrail’in petrol ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılarken, İsrail de Azerbaycan’a gelişmiş silah sistemleri sağlıyor. Bu silahlar daha önce Ermenistan’a karşı 2016 ve 2020 yıllarında yaşanan Dağlık Karabağ savaşlarında kullanılmıştı.
Azerbaycan ayrıca 2016 yılında “Demir Kubbe” sistemini satın alan ilk yabancı ülke olmuştu. Bu adım, iki taraf arasındaki uzun vadeli güvenlik ortaklığının bir parçası olarak değerlendirilmişti.
Raporda görüşlerine yer verilen araştırmacı ve analistler, bu stratejinin uzun vadeli istihbarat ve teknoloji iş birliği üzerine kurulduğunu, ancak kamuoyu görünürlüğünün düşük tutulduğunu belirtti.
Uzmanlara göre bu ilişki, Azerbaycan’a Washington’da ek diplomatik avantajlar sağlarken, ülkenin İsrail ile bölgedeki bazı devletler arasında bölgesel bir köprü olarak konumunu güçlendiriyor.
Analistler ayrıca, bu ilişki modelinin Azerbaycan’ın kendisini giderek daha fazla yükselen bir bölgesel güç ve İsrail ile bölgedeki diğer ülkeler arasındaki ilişkiler de dahil olmak üzere karmaşık dosyalarda arabulucu rolü üstlenebilecek bir aktör olarak sunma eğilimini yansıttığını ifade etti.
www.kudusgunu.com
